WIZEL Adam - PAMIĘTNIK PACJENTKI
Nakładem Księgarni F. Hoesicka, Warszawa 1928. Wym.19,5x12,5 cm; stron 205. Okładka miękka; zabrudzenia, otarcia, postrzępienia okładki, ubytek w grzbiecie. Kilka stron luzem. Karty nierozcięte.
„Pamiętnik pacjentki” to fascynujący dokument medyczny i literacki, opublikowany po raz pierwszy w 1926 roku przez Adama Wizla, jednego z pionierów polskiej psychoanalizy.
Książka nie jest typową powieścią, lecz autentycznym zapisem przeżyć i introspekcji kobiety (identyfikowanej jako „panna M.”), która była pacjentką Wizla od 1920 roku. Publikacja ta ma kluczowe znaczenie dla historii psychiatrii w Polsce, ponieważ stanowi jeden z pierwszych przykładów zastosowania teorii Zygmunta Freuda w praktyce klinicznej na naszym gruncie.
Oto główne wątki i tematyka tej książki:
1. Konflikt wewnętrzny i seksualność
Główną osią „Pamiętnika” jest dramatyczne zmaganie się autorki z własnym popędem płciowym, który w tamtych czasach był silnie tłumiony przez normy społeczne i religijne. Wizel w swoim komentarzu wskazuje, że cierpienia pacjentki wynikają z konfliktu między nieświadomymi instynktami a rygorystycznym wychowaniem.
2. Sado-masochizm i religijność
Tekst jest niezwykle szczery i, jak na lata 20. XX wieku, odważny. Pacjentka opisuje:
Inklinacje masochistyczne i sadystyczne, które przejawiały się u niej już w dzieciństwie.
Związek między cierpieniem fizycznym a uniesieniami religijnymi. Autorka popada w stany samoponiżenia i religijnego samopotępienia, co lekarz interpretuje jako formę „masochizmu moralnego”.
3. Rojeń o wielkości i mesjanizm
W zapiskach pojawiają się motywy megalomańskie – pacjentka utożsamia swoje cierpienie z cierpieniem wyższym, niemal mistycznym. Występuje tu specyficzne połączenie osobistej traumy z narodowym mesjanizmem (co współcześni badacze, jak prof. Paweł Dybel, analizują jako ciekawy przypadek przenikania się kultury polskiej z psychoanalizą).
4. Relacja lekarz–pacjent
Książka pokazuje proces „odreagowania” bólu poprzez samą czynność pisania i spowiadania się lekarzowi. Adam Wizel, publikując te zapiski, chciał pokazać, jak metoda psychoanalityczna pozwala wydobyć na światło dzienne ukryte kompleksy, które prowadzą do nerwic i psychoz.
„Pamiętnik pacjentki” to nie tylko studium przypadku choroby psychicznej, ale też przejmujący portret kobiety uwięzionej w konwenansach swojej epoki. To lektura gęsta, mroczna i pełna zmysłowości, która do dziś budzi zainteresowanie historyków literatury i psychologów.
