Kasai Torajirō (葛西虎次郎) (atrybucja) Japonia 1904 „Prawdziwy obraz wielkiej bitwy morskiej na redzie Port Artur, część 1” [Wojna Rosyjsko-Japońska - Port Artur - Marynarka Wojenna Japonii i Rosji]

Kasai Torajirō (atrybowany); Japonia, epoka Meiji, 1904 r.; chromolitografia barwna na papierze.
Wymiary arkusza: 45, 5 × 62,4 cm.
w ramach: 70, 5 x 53, 5 cm.
日露戦闘画報 第壹 Nichiro sentō gahō, dai-ichi – „Ilustrowane wiadomości z wojny japońsko-rosyjskiej, numer pierwszy”; 旅順港外大海戦真圖 其壹 Ryōjunkō-gai daikaisen shinzu, sono ichi – „Prawdziwy obraz wielkiej bitwy morskiej na redzie Port Artur, część pierwsza”.
Na dolnym marginesie zamieszczono również angielskie podpisy: „The Great naval war at the outside of the Gulf of Leao-Tung” oraz „The illustration of war of Japan & Russia. No. 1st”. Ich niepoprawna pod względem językowym forma jest charakterystyczna dla japońskich druków przeznaczonych na rynek masowy i jednocześnie naśladujących zachodnie, ilustrowane reportaże wojenne.
Rozbudowana kompozycja panoramiczna przedstawia starcie flot japońskiej i rosyjskiej u wejścia do Port Artur. Okręty ustawione są w dwóch rozciągniętych liniach, na kilku planach. Gwałtownie wzburzone morze, ciężkie kłęby czarnego dymu, błyski wystrzałów oraz wysokie słupy wody wyrzucanej przez padające pociski budują obraz intensywnej wymiany ognia. Jednostki japońskie wyróżniono banderami z promieniami wschodzącego słońca, natomiast na rosyjskich okrętach widoczne są biało-niebiesko-czerwone flagi. Pomimo batalistycznej dynamiki przedstawienie ma częściowo charakter schematyczny: poszczególne jednostki ukazano w sposób pozwalający rozpoznać ich sylwetki, uzbrojenie, kominy i układ masztów.
Po bokach kompozycji umieszczono rozbudowane zestawienia flot. Wśród jednostek japońskich wymieniono między innymi pancerniki i krążowniki „Mikasa”, „Shikishima”, „Hatsuse”, „Asahi”, „Fuji”, „Yashima”, „Takasago”, „Kasagi” i „Yoshino”. Po stronie rosyjskiej pojawiają się między innymi nazwy „Retwizan”, „Cesariewicz”, „Pierieswiet”, „Sewastopol”, „Bajan”, „Rossija”, „Rurik” i „Gromoboj”. Druk podaje również liczebność okrętów wojennych oraz torpedowców.
Grafika odnosi się do otwierającego wojnę rosyjsko-japońską ataku na rosyjską Eskadrę Oceanu Spokojnego w Port Artur, rozpoczętego nocą z 8 na 9 lutego 1904 r., oraz do następującej po nim dziennej wymiany ognia. Nie jest jednak dokumentalnym zapisem kolejności działań, lecz patriotyczną rekonstrukcją przeznaczoną dla szerokiej publiczności.
Na marginesie widnieje zapis: 青雲堂石版部製版 Seiun-dō sekihanbu seihan – „wykonano w dziale litograficznym Seiun-dō”. Napis ten, faktura powierzchni oraz dane katalogowe zachowanego egzemplarza pozwalają jednoznacznie określić technikę jako chromolitografię, prawdopodobnie litografię ziarnistą. Nie jest to zatem klasyczny japoński drzeworyt barwny nishiki-e, mimo że układ kompozycji, sposób prowadzenia narracji oraz funkcja propagandowa bezpośrednio nawiązują do tradycji drzeworytniczych przedstawień wojennych sensō-e.
Biblioteka Kongresu oraz baza Cultural Japan przypisują pracę Kasaiowi Torajirō (葛西虎次郎). Grafika stanowi pierwszą część cyklu; znane są również części druga i trzecia, ukazujące dalsze etapy walk i klęskę rosyjskiej floty.
Kasai Torajirō był działającym w późnym okresie Meiji grafikiem, litografem, wydawcą i twórcą popularnych publikacji ilustracyjnych, związanym z oficyną Seiun-dō. W latach 1904–1905 przygotowywał liczne barwne przedstawienia wojny rosyjsko-japońskiej, łączące obraz batalistyczny, prasową informację i propagandę. Jego zachowane prace wskazują, że odpowiadał nie tylko za opracowanie kompozycji, ale niekiedy również za druk i działalność wydawniczą. Szczegółowe dane biograficzne, w tym daty jego życia, pozostają słabo rozpoznane.